Beş Duyum
Öğretmen çocuklara duyu organlarının neler olduğunu, ne işe yaradığını sorar ve cevapları dinler. Beş ayrı masa uygulama öncesinde hazırlanmıştır. Bu masaların üzerinde bir duyu organına ait maket ve o duyu organı ile ilgili materyaller yerleştirilmiştir. Görme duyusunu temsil eden masada: Göz maketi ve ana renklerden oluşan asetat kâğıtları, Koku duyusunu temsil eden masada: Burun maketi, koku şişe ve keseleri, Tat alma duyusunu temsil eden masada: Dil maketi, içlerinde tatlı (toz şeker, Hindistan cevizi), tuzlu (tuz) ve ekşi (sumak, nar ekşisi) gıdalar ve baharatların (kekik, nane) olduğu plastik kaplar, çay kaşıkları, Dokunma duyusunu temsil eden masada: El maketi, içlerinde eş materyallerin (denizyıldızı, meşe palamudu, kozalak, kumaş parçası) konulduğu üstüne bir elin rahatlıkla sığabileceği büyüklükte delikler açılmış beş adet kapalı kutu, İşitme duyusunu temsil eden masada: Kulak maketi ve içlerinde farklı düzeylerde suyun bulunduğu cam şişeler ve metal kaşıklar bulunur. Çocuklara her masada yapılacak çalışmayla ilgili açıklama yapılır. Görme duyusu masasında bulunan çocuklardan asetat kâğıtları üst üste konulduğunda hangi renklerin oluştuğunu gözlemlemeleri istenir. Tat alma masasındaki çocukların baharatları tatlarına göre tatlı, tuzlu ve ekşi olarak sınıflandırmaları istenir. Koku alma duyusu masasındaki çocuklardan materyalleri kokularına göre eşleştirmeleri, kokuların neye ait olduğunu tahmin etmeleri ve tahminleri ile gerçek durumları karşılaştırmaları istenir. Dokunma duyusu masasındaki çocuklardan ellerini kutunun içine sokarak kutuların içindeki nesneleri eşleştirmeleri, bu nesnelerin neler olduğunu tahmin etmeleri ve gerçek durumla karşılaştırmaları istenir. İşitme duyusu masasındaki çocuklardan içlerinde farklı miktarda su olan cam şişelerin çıkardığı sesleri incelemeleri ve şişeleri en kalın sesten en ince sese doğru sıralamaları istenir. Çocuklar bir keseden duyu organı kartı çeker ve keseden çektikleri kartlara göre beş duyu grubuna ayrılarak duyu masalarına geçerler. Çocuklar masalara geçtiğinde bir şarkı açılır ve bu şarkı tekrar duyulduğunda bir yandaki masaya geçmeleri gerektiği söylenir. Bu sayede çocukların yerleri değiştirilerek diğer duyu masalarında da çalışmaları sağlanır. Tüm masalardaki uygulamalar bittiğinde çocuklardan bulundukları masalardaki duyu organları ile ilgili ortak bir resim yapmaları istenir. Her grup yaptığı resmi diğer gruplara sunar ve bu resimler üzerinde sınıfça tartışılır.
Çocuklara aşağıdaki değerlendirme soruları yöneltilir:
- Beş duyu organımızın isimleri nelerdir?
- Bugün sınıfımızdaki hangi malzemeleri etkinliğimizde kullandık?
- En çok hangi duyu organı masası hoşunuza gitti? Neden?
- Hangi duyu organı masasında zorlandınız? Neden?
- Baharatları hangi özelliklerine göre grupladık?
- Kutuların içindeki nesneleri doğru tahmin ettiniz mi? Hangilerinde yanıldınız?
- Koku keselerini/şişelerini eşleştirirken neye dikkat ettiniz?
- Etkinlikte kullandığımız malzemeleri evimizde nerelerde kullanıyoruz? Çocuk Etkinlik Kitabı’nda yer alan Etkinlik 31-1, 31-2, 31-3, 31-4 ve 31-5 çalışma kâğıtlarındaki yönergeler kullanılarak, çocukların beş duyu ile ilgili bilgileri değerlendirilerek çocukların portfolyolarına eklenir.
Fen ve sanat kapsamında gerçekleştirilen bu etkinlikte çocuklar oyun ve keşif yoluyla öğrenir. İşitme duyusu masasındaki çocuklardan içlerinde farklı miktarda su olan cam şişelerin çıkardığı sesleri incelemeleri ve şişeleri en kalın sesten en ince sese doğru sıralamaları istenir. Öğretmen çocuklara duyu organlarının neler olduğunu, ne işe yaradığını sorar ve cevapları dinler. Hedeflenen gelişim alanları: bilişsel, dil.
Beş duyuya ait maketler, duyu organı kartları, kese, her koku malzemesinden iki adet olacak şekilde koku şişesi (sirke, çilek reçeli, vanilya aroması, tarçın, nane, fesleğen, parfüm vb.), beş adet kapaklı kutu (üstüne bir elin rahatlıkla sığabileceği büyüklükte delikler açılmış), denizyıldızı, meşe palamudu, kozalak, farklı dokuda kumaş, içinde farklı düzeylerde su bulunan cam şişeler, metal kaşık, içlerinde tatlı (toz şeker, Hindistan cevizi), tuzlu (tuz) ve ekşi (sumak, nar ekşisi) gıdalar ve baharatların (kekik, nane) olduğu plastik kaplar, çay kaşıkları, ana renklerde asetat kâğıtları, sınıf ortamındaki materyaller, Çocuk Etkinlik Kitabı- Etkinlik 31-1, 31-2, 31-3, 31-4 ve 31-5.
Etkinlik Çeşidi
Fen ve Sanat (Bütünleştirilmiş Küçük Grup Etkinliği)
Kavramlar
Duyu: Kokulu-kokusuz, tatlı, tuzlu, ekşi, sert-yumuşak, Boyut: İnce-kalın
Sözcükler
Duyu, organ, duyu organları, kaygan-pütürlü
Aile Katılımı
- Ailelere evlerinde bulunan farklı nesneleri, beş duyu organını kullanarak çocuklarıyla birlikte incelemeleri önerilebilir. Örneğin kumaşlara dokunarak dokuları arasındaki farkları konuşmaları, meyve ve sebzelerin tadına bakarak tatlı, eksi vb. üzerine konuşmaları, nesnelerin kokuları üzerine konuşmaları, farklı nesnelere vurarak sesleri üzerine konuşmaları önerilebilir.
Öneriler
- Tat alma masalara konulacak malzemelerin çocukların sağlığını olumsuz etkilemeyecek (alerjen olmayan) şekilde seçilmesine dikkat edilmelidir. Tadılacak yiyeceklerin az miktarda tadılması önemlidir.
- Dokunma kutularında tehlike oluşturmayacak materyallerin tercih edilmesi gereklidir (Örneğin; sivri uçlu malzemeler kullanılmamalıdır.)
- İşitme masasındaki cam şişelerin kırılmaması için kaşıkla yavaşça vurulması gerekir.
- Masalardaki etkinlikler ortalama 5-10 dakika kadar sürmeli, masalar arası geçişler bu süreye göre planlanmalıdır.
- Duyunun, duyu organları ile algıladıklarımız olduğu ve duyu organlarının ise görmemizi, işitmemizi, koklamamızı, dokunmamızı ve tat almamızı sağladığı belirtilmelidir.
- Tüm aşamalarda kavramlar (kokulu-kokusuz, tatlı, tuzlu, ekşi, sert-yumuşak, kaygan-pütürlü, ince-kalın) sözel olarak pekiştirilmelidir.
- Duyu organları maketi bulanamıyorsa çeşitli görsellerden faydalanılmalıdır.
Uyarlama
A1, A2, A3, B1, B2, B3, C2, C4, D1, D2